ไม้กางเขน

ได้รับคำถามว่า:

“ ตอนไปอิตาลีกับอาจารย์ ถามอาจารย์ว่า กางเขน Jesus มี 2 แบบ คือแบบขาขนานกันและแบบเท้าซ้อนกัน อาจารย์อธิบายว่าไงจำไม่ได้ นี่เพิ่งมาอ่าน note ที่ไปเที่ยว Spain-Portugal ไกด์ท้องถิ่นอธิบายว่า แบบแรกถือว่า Jesus Christ เป็น God และแบบที่สองเป็นมนุษย์ หรืออาจจำสลับกัน พอดีนึกถึงตอนที่ไปเที่ยวแล้วไกด์แจงให้ฟัง แต่ไอ้เราจำคำตอบไม่ได้ เลยถามอาจารย์ไป “

มีคำตอบอย่างนี้ครับ:

อันนี้ไม่ทราบว่า การตรึงทั้งสองฝ่าเท้าและตรึงแบบทับซ้อนต่างกันอย่างไร และพระเยซูท่านจะถูกตรึงอย่างไรก็ไม่ทราบได้ เพราะไม่มีหลักฐาน ด้วยเหตุที่ว่าตามตำนานนั้น เมื่อท่านฟื้นคืนพระชนม์ชีพ หลังจากได้ไปพบกับลูกศิษย์ (สามครั้ง?) ร่างท่านก็กลายเป็นกายทิพย์แล้วลอยขึ้นสู่สวรรค์ (จึงไม่มีร่างของท่านเหลืออยู่บนโลกมนุษย์)

เมื่อเร็วๆนี้มีหนังสือชื่อ The Jesus Tomb Family เขียนโดย Simcha Jacobovici และCharles Pellegrino เขียนคำนำโดย James Cameron ผู้กำกับหนังเรื่อง Titanic (Harper Collins Publisher’ 2007) บอกว่ามีการพบ Ossuary (หีบเก็บกระดูก อันนี้เป็นธรรมเนียมแบบกรีกที่เมื่อร่างคนตายสลายไปหมดในหีบหิน-sarcophagus-แล้วก็จะเก็บกระดูกใส่หีบใบเล็ก) ซึ่งระบุว่าเป็นของ Jesus, son of Joseph 

ทางศาสนจักรเดือดเนื้อร้อนใจกันพอควร (แบบเรื่อง Mary Magdalene ของแดน บราวน์นั่นแหละ) เพราะจะส่งผลต่อความเชื่อดังจารีตที่มีมา

อย่างไรก็ดี เมื่อเร็วๆ นี้ผมเล่าเรื่องหนังสือนี้กับไกด์อิสราเอล  เขาบอกว่าทั้งหมดนี้เป็นเรื่องที่กุขึ้น คนต้นเรื่องกำลังโดยดำเนินคดีอยู่

รูปต่างๆ ที่เราเคยเห็นอย่างคุ้นเคยนั้นเข้าใจว่าเป็นเรื่องของการตีความของศิลปินทั้งสิ้น

บ่อยครั้งที่ศิลปินคำนึงถึงความ “ตายอันสง่างาม” ของท่าน (เช่น รูปตรึงกางเขนของ Velasquez และของ Salvador Dali เป็นต้น) ความงามและความจริงจึงอาจเป็นคนละเรื่องกัน (เรื่องพระพักตร์ของพระเยซูเองก็เป็นทำนองเดียวกัน ที่เกิดจากการตีความของศิลปินแต่ละยุคสมัย โดยอ้างว่านักบุญลุก-Luke-เป็นผู้วาดภาพพระพักตร์ของพระเยซูเพราะทันเห็นกัน แต่ก็ไม่มีต้นฉบับอีกนั่นแหละ และมักอนุโลมเอาว่ารูปวาดไอคอนแบบบีแซนทีนน่าจะ “ใกล้” ที่สุด)

แต่ในทางโบราณคดี ได้พบชิ้นส่วนของกระดูกข้อเท้าของนักโทษตรึงกางเขนร่วมสมัยกับพระเยซูพบว่า ตะปูนั้นถูกตอกลงบนข้อเท้า

สันนิษฐานว่าเพื่อให้มีความมั่นคงของการตรึง และการตอกมือก็ตอกลงบนข้อมือเช่นกัน เพราะไม่เช่นนั้น น้ำหนักของร่างจะถ่วงให้ฝ่ามือฉีกขาดออกจากกัน

รายละเอียดมากไปกว่านั้น ก็คือ กางเขนบางอันมีชิ้นไม้เล็กๆ รองก้นกับ/หรือรองฝ่าเท้าเพื่อให้ตายช้าลงและทรมานมากขึ้น

เชื่อว่าการตรึงกางเขนนั้นบางทีก็ทำเป็นกางเขนอย่างเป็นเรื่องเป็นราว บางทีก็เอาง่ายเข้าว่าโดยการตรึงลงไปที่ง่ามของต้นไม้ เพราะการประหารด้วยวิธีนี้เป็นการประจานเชิงข่มขู่สำหรับโทษอุกฉกรรจ์ต่ออำนาจรัฐ (โรมัน)

คำถาม: หากคุณทักษิณจะถูกตรึงกางเขน จะเป็นกางเขนลักษณะไหน

คำตอบจะอยู่ที่ท้ายสุดของจดหมายครับ 

โดยธรรมเนียมแล้วกางเขนในศาสนาคริสต์นั้นมีหลายลักษณะ เช่น รูปตัวที ที่ในบ้านเราคุ้นเคยกันนั้นเราเรียกว่ากางเขนแบบโรมัน (โรมันครอสส์) แต่ฝ่ายนิกายออโธดอกซ์นั้นใช้กางเขนแบบมีเขนสองอันทับซ้อนกัน  

กรีกออโธดอกซ์แม้จะเป็นออโธดอกซ์แต่กลับใช้เป็นรูปเครื่องหมายบวก แล้วเรียกกางเขนแบบนี้ว่ากรีกครอสส์ ในขณะที่พวก มอลต้าใช้กางเขนแบบกรีกแต่ทุกปลายแขนจะจักลงไปกลายเป็นรูปเหมือนหางนกแซงแซวเรารียกกางเขนชนิดนี้ว่า มัลตีสครอสส์

 ผมไม่ทราบที่มาของความแตกต่างเหล่านี้

 อยากจะเดาว่าเป็นการสร้างลักษณะเชิงสัญลักษณ์ให้เห็นความแตกต่างของแต่ละนิกายและน่าจะเกิดในสมัยกลาง ยุคสมัยที่ทุกนิกายต่างมีกิจกรรมอันคึกคักของตน เพราะมีผลประโยชน์ที่ต่างช่วงชิงกันเก็บเกี่ยว

 อีกทั้งความแตกต่างก็อาจเกิดจากตำนานความเชื่อต่างๆ เช่น นักบุญปีเตอร์ ท่านขอให้กางเขนของท่านเป็นรูปตัวเอกซ์  เพราะไม่ต้องการให้กางเขนของท่านเสมอเทียบเท่ากับของครูท่าน (พระเยซู) เป็นต้น

 บนกางเขนของพระเยซู  ศิลปินมักจะเขียนอักษรละตินว่า INRI (อักษร I และ J ในภาษาละตินนั้นเป็นอักษรตัวเดียวกัน) ซึ่งอ่านว่า Jesus of Nazareth, Rex of Jews (เยซูชาวเมืองนาซาเรธ  เจ้าแห่งยิว)

 อันนี้ก็เข้าใจว่าศิลปินเป็นคนเติมรายละเอียดลงไป เพราะตามจารีตบอกว่าท่านถูกตรึงพร้อมโจรอีกสองคน

 การใส่รายละเอียดนี้ลงไปทำให้เรื่องราวของภาพนั้นชัดเจนมากขึ้น (น่าสังเกตว่ากางเขนของพระเยซูจะถูกว่างไว้ตรงกลางระหว่างอีกสองอัน ตรงนี้ก็เข้าใจว่าเป็นการตีความของศิลปินอีกเช่นกัน)

 สวัสดีปีใหม่ (ขอให้พรุ่งนี้และปีหน้าไม่มีปูและฝูงสรรพสัตว์พวกของเธอครับ)

ทรงยศ 

คำตอบ: คุณทักษิณน่าจะถูกตรึงบนง่ามไม้และมีชิ้นไม้ชิ้นใหญ่รองให้ทั้งที่เท้าและที่ก้น (จะได้ช้ามากๆ)